Yapay zekanın o devasa enerji iştahı ile insan beyninin bir ampul kadar bile yakmayan (20 watt) verimliliği arasındaki uçurum, günümüzün en büyük teknolojik çıkmazlarından biri. Yapay zeka sistemlerinin insanları pek çok alanda geride bıraktığı söyleniyor; ancak makinelerin hala aşamadığı devasa bir engel var: Enerji verimliliği.
UÇURUMU KALDIRMANIN YOLUNU BULDULAR
Ä°nsan beyni, 86 milyar nöronuyla muazzam bir iÅŸlem gücünü sadece 20 watt (yaklaşık bir tasarruflu ampul kadar) enerjiyle çalıştırıyor. Öte yandan, ChatGPT gibi sistemleri besleyen veri merkezleri milyonlarca watt elektrik tüketiyor ve soÄŸutma için tonlarca su harcıyor. Uzmanların uzun süredir üstünde çalıştığı durum ise bu uçurumu kapatmak için yapay zeka sistemlerini adeta ‘insanlaÅŸtırmak’ olarak görülüyor.Â
BEYİNLE KONUŞABİLEN YAPAY NÖRON GELİŞTİRİLDİ
Nature Nanotechnology dergisinde yayımlanan yeni bir çalışma, bu hayale bir adım daha yaklaÅŸtığımızı kanıtladı. Northwestern Ãœniversitesi’nden Mark Hersam ve ekibi, gerçek beyin hücreleriyle doÄŸrudan iletiÅŸim kurabilen yapay nöronlar geliÅŸtirmeyi baÅŸardı.
Bu gelişmenin arkasındaki temel motivasyon, silikon çiplerin katı yapısından kurtulup, beynin esnek ve az enerji harcayan yapısını taklit etmek.
SİLİKONUN KATILIĞINA KARŞI NÖRONUN ESNEKLİĞİ
Mevcut dijital bilgisayarlar trilyonlarca transistörle çalışsa da, beynimizdeki nöronlar gibi baÄŸlarını yeniden ÅŸekillendirme (öğrenme) yeteneÄŸine sahip deÄŸiller. Northwestern ekibi, bu sorunu çözmek için aerosol jet baskı teknolojisini kullanarak özel bir “elektronik mürekkep” geliÅŸtirdi.
BİLİNÇLİ ŞEKİLDE BOZDULAR
Yarı iletken görevi gören grafen ve molibden disülfür gibi  maddelerle üretilen nöronlar, plastik benzeri bir yapıya sahip. AraÅŸtırmacılar, iletkenliÄŸi saÄŸlamak için kullanılan polimerleri tamamen temizlemek yerine, içlerinden akım geçirerek bilinçli bir ÅŸekilde “bozdular”. Bu sayede nöron gibi davranan, dar ve verimli bir elektrik yolu oluÅŸtu.
FARE BEYNÄ°YLE TEST EDÄ°LDÄ°
Bu yapay nöronlar sadece laboratuvar ortamında kalmadı; bir fare beyninden alınan kesitlerle etkileşime sokuldu. Sonuçlar büyüleyici çıktı. Yapay nöronların ürettiği sinyal şekli ve hızı, biyolojik nöronlarla birebir eşleşti. Ayrıca yapay hücreden gelen voltaj, farenin gerçek beyin dokusunda aktiviteyi tetiklemeyi başardı.
Ä°LK KEZ YAKALADI
Daha önce yapılan benzer çalışmalarda ya sinyaller çok yavaştı ya da metal oksitler kullanıldığı için çok hızlıydı. İlk kez bir yapay sistem, insan beyninin doğal frekansını yakalamayı başardı.
DÜŞÜNEBİLEN BİLGİSAYARLAR GELİYOR
Tabii ki henüz “insan beyinli robotlar” aÅŸamasında deÄŸiliz. Sırada, bu nöronları birbirine baÄŸlayacak olan yapay sinapsların geliÅŸtirilmesi var. Ancak bu çalışma, gelecekte çok daha az enerji harcayan, çevre dostu ve belki de biyolojik dokularla tamamen entegre olabilen bilgisayarların kapısını aralıyor.
Görünen o ki, yapay zekayı daha akıllı yapmanın yolu onu daha büyük bir makineye dönüştürmekten değil, doğanın milyonlarca yıllık tasarımına sadık kalmaktan geçiyor.
