Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR), dünyada zorla yerinden edilmiş kişi sayısının 117 milyona gerilediğini açıkladı. Bu, bir önceki yıla kıyasla 5 milyon 400 binlik bir düşüş anlamına geliyor.
UNHCR tarafından açıklanan yıllık raporda, yerinden edilenler sayısındaki düşüşte, mülteciler ile ülkeleri içinde yerinden edilmiş kişilerin evlerine dönüşlerindeki “keskin artış” etkili oldu.
Raporda, geçen yıl toplam 14 milyon 700 bin kişinin zorla yerlerinden edildikleri bölgelere geri döndükleri bilgisi paylaşılıyor. Bunların 4 milyon 400 binini mülteciler, yani başka ülkelere sığınanlar oluşturuyor ve son 60 yılda ikinci kez bu kadar yüksek sayıda insanın ülkelerine geri döndükleri belirtiliyor.
Ancak bunların çoğu durumda “güvenli geri dönüşler” değil, “baskı” altında alınmış kararlar olduğu belirtiliyor.
“Güvenli olmayan dönüşler”
UNHCR Yüksek Komiseri Berhem Salih, Cenevre’de gazetecilere yaptığı açıklamada, mülteci dönüşlerinin yüzde 90’dan fazlasının Afganistan, Sudan ve Suriye’de yoğunlaştığını söyledi.
UNHCR Yüksek Komiseri Berhem SalihFotoğraf: picture-alliance/AP Photo/K. Mohammed
Bu geri dönüşlerin çoğunun baskı altında gerçekleştiğini kaydeden Salih, “Söz konusu bireyler, güvenlik sorunlarının devam ettiği, altyapının tahrip olduğu, temel hizmetlerin ve ekonomik fırsatların hâlâ kısıtlı olduğu ülkelere geri döndüler” diye konuştu.
Güvenli olmayan geri dönüşlerin bir çözüm olmadığını vurgulayan Behrem Salih, bunların “yeni bir yerinden edilme döngüsünün başlangıcı olma riski taşıdığı” uyarısını yaptı.
Yaklaşık 6 milyon yeni mülteci
UNHCR raporuna göre 2025 sonunda yerinden edilmiş kişilerin 41 milyonu mülteci statüsündeydi, yani kendi ülkelerinin dışında bulunuyordu. Geçen sene 5 milyon 400 bin kişi daha ilk kez yaşadıkları ülkelerin sınırlarını aşarak mülteci oldu.
En ağır insani felaketlerin yaşandığı ülkelerin başında Sudan geliyorFotoğraf: Guy Peterson/AFP/Getty Images
Yeni mültecilerin yüzde 60’ını sekiz ülkeden kaçanlar oluşturuyor. Bu ülkeler arasında savaşın büyük tahribata yol açtığı Sudan yer alıyor. Geçen sene Sudan’dan yaklaşık 1 milyon, Ukrayna’dan da yaklaşık 800 bin kişinin ayrılmak zorunda kaldığı belirtiliyor.
İran savaşı da insanları kaçmaya zorladı
Raporda, bu yılın başından itibaren kitlesel yerinden edilmeyi tetikleyen krizlere de dikkat çekiliyor. Bunlar arasında, 28 Şubat’ta ABD ve İsrail’in İran’a saldırısıyla başlayan Ortadoğu savaşı yer alıyor.
Bu savaşın sadece İran’da 3 milyon 200 bin kişiyi evinden ettiği, İsrail’in saldırıları nedeniyle de Lübnan’da bir milyondan fazla kişinin evlerini terk etmek zorunda kaldığı belirtiliyor.
İran ve Lübnan’daki çatışmaların, bu ülkelere sığınan çok sayıdaki mültecinin, Afganistan ve Suriye’ye dönmesine yol açtığına, geri dönüşlerin çoğu zaman olumsuz koşullarda gerçekleştiğine de işaret edildi.
“Kabul edilmeyecek kadar yüksek”
UNHCR, savaş, şiddet ve zulüm nedeniyle evlerinden kaçmak zorunda kalan insanların sayısının “kabul edilemeyecek kadar yüksek” olmaya devam ettiğini dikkat çekerek, önümüzdeki on yılda insanların yerinden edilmesini azaltmak ve önlemek için harekete geçilmesi çağrısında bulundu.
Günümüzde, zorla yerinden edilenlerin yüzde 70’inin çok uzun süre mülteci konumunda yaşamak zorunda bırakıldıklarını söyleyen UNHCR Yüksek Komiseri Berhem Salih, ülkeleri milyonlarca insanı uzun süreli yerinden edilmeden ve insani yardıma bağımlılıktan kurtarmayı hedefleyen yeni bir girişimi desteklemeye çağırdı.
Irak’ın eski cumhurbaşkanı olan Salih de bir dönem mülteci konumundaydı.
“İnsani yardım acil durumlar için tasarlandı” diyen ve insanların nesiller boyunca bu koşullarda yaşamaya mahkûm edilmesinin doğru olmadığını söyleyen Berhem Salih, önümüzdeki on yılda uzun süreli yerinden edilme durumundaki mülteci sayısını yarıya indirmeyi hedefliyor. Salih bunun için, gönüllü geri dönüş, yeniden yerleştirme ve insani vizeler yoluyla bu insanlara fırsatlar sunulmasını sağlayacak çalışmalar yürüttüklerini açıkladı.
AFP / DA,MUK
